Zaburzenia mowy po udarze: różnice między afazją, dyzartrią i apraksją mowy
Udar mózgu stanowi jedną z najczęstszych przyczyn wystąpienia różnego typu nabytych zaburzeń mowy, co wynika z nagłego uszkodzenia struktur mózgowych odpowiedzialnych za procesy językowe i motoryczne. Efektem są trudności w rozumieniu, formułowaniu wypowiedzi oraz artykulacji, a ich charakter zależy od lokalizacji oraz rozległości uszkodzenia mózgu. Zaburzenia mowy po udarze, takie jak afazja, dyzartria czy apraksja dotyczą procesu komunikacji, jednak różnią się od siebie zarówno mechanizmem powstawania, jak i objawami, a co za tym idzie – także podejściem terapeutycznym.
Na czym polega afazja?
Afazja to zaburzenie językowe spowodowane uszkodzeniem ośrodków mowy w mózgu, najczęściej w lewym płacie czołowym, skroniowym lub ciemieniowym. To zaburzenie mowy po udarze wpływa na zdolność rozumienia, formułowania wypowiedzi, a także na umiejętność czytania i pisania – w zależności od typu afazji. Jej objawy to m.in. problemy z budowaniem pełnych zdań oraz doborem słów, tzw. mowa telegraficzna polegająca na wykorzystywaniu w procesie komunikacji tylko kluczowych słów, trudności w rozumieniu wypowiedzi innych osób oraz zaburzenia czytania i pisania. Mechanizm powstawania afazji to uszkodzenie struktur mózgowych odpowiedzialnych za przetwarzanie i produkcję języka wówczas, gdy dojdzie do udaru w obszarze unaczynienia tętnicy środkowej mózgu. W przypadku afazji stosuje się terapię logopedyczną, opartą o różne typy ćwiczeń, jak artykulacyjne czy leksykalne, trening rozumienia mowy, terapię opartą na melodii i rytmie (MIT) oraz tzw. komunikację wspomagającą, która pozwala w procesie rehabilitacji czerpać z osiągnięć technologicznych w medycynie – m.in. w postaci aplikacji wspierających komunikację.
Czym jest dyzartria?
Dyzartria to zaburzenie mowy powodujące problemy z artykulacją. Wynikają one z osłabienia lub paraliżu mięśni za nią odpowiedzialnych. Dyzartria wynika z uszkodzenia ośrodków ruchowych w mózgu, pnia mózgu lub nerwów obwodowych. Nie jest to, podobnie jak afazja, zaburzenie o charakterze jednolitym i wyróżnia się kilka jego typów, w zależności od miejsca uszkodzenia mózgu i związanych z tym trudności. Jeśli uszkodzony został górny neuron ruchowy, to wówczas mowa jest powolna, napięta i przychodzi pacjentowi z wysiłkiem. Z kolei wynik uszkodzenia dolnego neuronu ruchowego to mowa cicha, niewyraźna i z osłabioną siłą głosu. Dyzartrię może także wywołać uszkodzenie móżdżku powodujące, że mowa jest nieregularna, z zaburzeniami rytmu i intonacji.
Najbardziej charakterystyczne dla dyzartrii objawy to niewyraźna artykulacja, zmienna intonacja i zróżnicowane tempo mowy, a dodatkowo zaburzenia oddychania podczas mówienia, słaba kontrola nad głosem czy brak płynności mowy. Mechanizm powstawania zaburzenia mowy po udarze mózgu to uszkodzenie dróg nerwowych przewodzących impulsy do mięśni mowy, co najczęściej następuje w wyniku udaru pnia mózgu. W ramach rehabilitacji tego zaburzenia mowy stosuje się terapię opartą na różnych metodach, które łączy się dla uzyskania jak najlepszego efektu. Są to ćwiczenia oddechowe, trening artykulacyjny mający na celu wzmacnianie mięśni, terapia fonacyjna przywracająca kontrolę nad siłą i barwą głosu, jak również techniki spowalniania mowy.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Na czym polega rehabilitacja w dysfagii?
Rokowania pacjentów z dysfagią zależą od wielu czynników, takich jak rozległość udaru, jego lokalizacja oraz szybkość wdrożenia rehabilitacji. Dysfagia po udarze leczenie polega na wdrożeniu różnych terapii takich, jak ćwiczenia wzmacniające mięśnie jamy ustnej i gardła, trening połykania prowadzony na zasadzie powtarzania czynności połykania różnych pokarmów pod nadzorem terapeuty. Wsparciem jest także zmiana pozycji podczas jedzenia na taką, która minimalizuje ryzyko aspiracji pokarmu czy napoju. W rehabilitacji tego zaburzenia stosuje się też modyfikację diety, dobierając odpowiedniej konsystencji pokarmy i płyny, a także techniki kompensacyjne, polegające m.in. na zamykaniu dróg oddechowych przed połknięciem. Zdarza się w niektórych przypadkach, że konieczne jest wprowadzenie czasowego lub nawet stałego żywienia dojelitowego.
Dysfagia po udarze jest niewątpliwie poważnym zaburzeniem, które może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów. Ponieważ dysfagia pociąga za sobą niebezpieczeństwo poważnych powikłań, tak istotna jest precyzyjna i wczesna diagnostyka za pomocą badań FEES i VFSS, a następnie wdrożenie odpowiednio dobranej rehabilitacji, która wymaga indywidualnego podejścia, łączącego ćwiczenia wzmacniające, techniki kompensacyjne i dostosowanie diety. Optymalnie prowadzona rehabilitacja może znacząco poprawić bezpieczeństwo i komfort życia pacjenta, a często także przywrócić mu pełną sprawność w połykaniu.
Na czym polega apraksja mowy?
Apraksja mowy przejawia się w postaci trudności w zaplanowaniu i wykonaniu ruchów niezbędnych do artykulacji, mimo, że zachowana została siła mięśni oraz zdolności motoryczne. Apraksja wynika z uszkodzenia kory ruchowej w okolicy przedczołowej. Jej najczęstsze, charakterystyczne objawy to problemy z rozpoczynaniem wypowiedzi, poszukiwanie odpowiedniej pozycji artykulacyjnej, zmienność błędów artykulacyjnych, pauzy i przerywanie mowy, a także trudności w powtarzaniu dźwięków i słów. Źródłem apraksji są zaburzenia koordynacji ruchów aparatu mowy, spowodowane uszkodzeniem obszarów kory mózgowej odpowiedzialnych za programowanie ruchowe.
Rehabilitacja zaburzeń mowy po udarze takich jak apraksja oparta jest na terapii logopedycznej, w szczególności ćwiczeniach sekwencyjnych, takich jak powtarzanie sylab, terapii opartej na rytmie, treningu motorycznym polegającym na przywracanie schematów ruchowych, jak również na ćwiczeniach powtarzania i automatyzacji ruchów.
Jakie są różnice między afazją, dyzartrią i apraksją? Podsumowanie.
Różnice między tymi zaburzeniami mowy, które są najczęściej efektem udaru mózgu, można przedstawić w czterech głównych obszarach, definiując ich mechanizm, poziom rozumienia mowy, poziom płynności mowy oraz sposoby leczenia zaburzenia.
W przypadku afazji schemat jest następujący:
- mechanizm: zaburzenie językowe
- rozumienie mowy: może być zaburzone
- płynność mowy: może być zaburzona
- leczenie: terapia logopedyczna
W dyzartrii wygląda to zaś następująco:
- mechanizm: zaburzenie mięśniowe
- rozumienie mowy: zachowane
- płynność mowy: zachowana
- leczenie: trening motoryczny
A w przypadku apraksji mowy:
- mechanizm: zaburzenie koordynacji ruchowej
- rozumienie mowy: zachowane
- płynność mowy: zaburzona
- leczenie: terapia motoryczna
Afazja, dyzartria i apraksja mowy to zatem różne formy zaburzeń mowy po udarze, wymagające indywidualnie dobranych metod terapii. Niemniej jednak w każdym z tych przypadków wczesna diagnoza i zastosowanie kompleksowej rehabilitacji zaburzeń mowy zwiększają szanse na poprawę zdolności komunikacyjnych i lepszą jakość życia pacjenta.
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
