Bezpieczne jedzenie po udarze: jak postępować z osobą z dysfagią?
Dysfagia to zaburzenie, w którym pojawiają się trudności w przełykaniu. Dotyka wielu pacjentów po przebytym udarze, szczególnie jeśli doszło do niego w obszarze pnia mózgu lub półkuli dominującej dla funkcji językowych. Zaburzenia połykania mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak zachłystowe zapalenie płuc, niedożywienie i odwodnienie, dlatego musi tu zostać wdrożona zarówno właściwa dieta, jak i odpowiednia technika karmienia.
Na czym polega dysfagia i jakie są jej objawy?
Dysfagia po udarze jest zaburzeniem połykania, czyli utrudnia przechodzenie pokarmu lub płynów z jamy ustnej do żołądka. Wynika to z osłabienia, paraliżu bądź też nieprawidłowej koordynacji mięśni odpowiedzialnych za połykanie, najczęściej w następstwie uszkodzenia ośrodków mózgowych kontrolujących ruchy mięśni gardła, krtani i przełyku, w efekcie przebytego udaru. Rodzaje dysfagii są różne, a zaburzenie to może dotyczyć zarówno fazy ustnej czyli przygotowania kęsa, jak i gardłowej czyli przekazania pokarmu z jamy ustnej do przełyku oraz występować jako dysfagia przełykowa czyli zaburzająca transport pokarmu do żołądka.
Osoba z tym zaburzeniem może wykazywać różne dysfagia objawy podczas jedzenia lub picia, przy czym te najbardziej charakterystyczne to trudności z przełykaniem jedzenia lub płynów, krztuszenie się lub kaszel podczas posiłków, zaleganie pokarmu w jamie ustnej, uczucie, że jedzenie utknęło w gardle, do tego nadmierne ślinienie się, osłabiony lub całkowity brak odruchu połykania, chrypka po jedzeniu, a w efekcie tych trudności – utrata masy ciała z powodu obniżonego apetytu i problemów z jedzeniem, zatem w wyniku niedożywienia spowodowanego niedostatecznym spożyciem kalorii i składników odżywczych, odwodnienie, wynikające z ograniczonego przyjmowania płynów z powodu trudności w przełykaniu, jak również zachłystowe zapalenie płuc będące wynikiem aspiracji pokarmu lub płynów do dróg oddechowych.
Jak bezpiecznie jeść przy dysfagii?
Aby jedzenie przez osobę z dysfagią po udarze było bezpieczne, konieczne jest stosowanie odpowiednich zasad oraz technik postępowania. W pierwszej kolejności zawsze musi dojąć do oceny stanu pacjenta oraz określenia stopnia dysfagii. Konieczna jest tutaj profesjonalna ocena przełykania, przeprowadzona przez neurologa i logopedę, z wykorzystaniem takich metod, jak badanie kliniczne połykania, wideofluoroskopia (VFSS) czyli badanie radiologiczne oceniające proces połykania czy endoskopię FEES będącą badaniem endoskopowym obrazującym mechanizm połykania.
W zależności od stopnia zaburzenia, dysfagia dieta musi być właściwie dobrana, a jej podstawą jest dostosowanie konsystencji posiłków. Może to być dieta papkowata, obejmująca posiłki o jednolitej konsystencji, łatwe do połknięcia, dieta o półpłynnej konsystencji, jak musy owocowe, bądź też dieta z ograniczoną ilością płynów, które należy zagęszczać za pomocą specjalnych preparatów, co zapobiega zachłyśnięciu. Zdecydowanie natomiast w diecie osoby z dysfagią unika się produktów suchych, jak np. krakersy, włóknistych i twardych (żylaste mięso czy surowe warzywa), a także lepkich, jak np. masło orzechowe. Polecane są natomiast zupy kremy, puree z warzyw, jogurty, twarożki, musy owocowe, miękkie jajka, gotowane i zmiksowane mięso drobiowe oraz napoje zagęszczone za pomocą specjalnych preparatów.
Pamiętać należy również o tym, aby technika karmienia pacjenta z dysfagią była właściwa, a mianowicie trzeba zwrócić uwagę na pozycję ciała, która powinna być siedząca, pionowa zarówno w czasie jedzenia, jak i przez przynajmniej pół godziny po jego zakończeniu. Pokarm musi być dostarczany w sposób powolny, niewielkimi porcjami i z zachowaniem zwolnionego tempa. Warto przy jedzeniu unikać rozmów, aby pacjent był całkowicie skupiony na procesie połykania. Ważne jest także dostosowanie temperatury posiłków, przy czym najlepiej tolerowane są te letnie.
Ważnym elementem bezpiecznego żywienia osoby z tym zaburzeniem jest też terapia dysfagii, a w szczególności ćwiczenia logopedyczne i dysfagia rehabilitacja połykania, dzięki którym wzmacniane są mięśnie języka, gardła i krtani, przeprowadzany jest trening mechanizmu połykania, wykonywane ćwiczenia koordynacji oddechowo-fonacyjnej, jak również prowadzona jest stymulację czuciowa, np. za pomocą lodu czy kwaśnych produktów).
Wskazane jest również stosowanie metod wspomagających, szczególnie u pacjentów, u których dysfagia poudarowa wiąże się z poważnymi trudnościami z przełykaniem, niosącymi zagrożenia dla zdrowia pacjenta. W takich sytuacjach jedzenie może być podawane przez zgłębnik nosowo-żołądkowy, który jest zazwyczaj stosowany w ostrej fazie udaru bądź przez gastrostomię czyli inaczej PEG, w przypadku długotrwałych zaburzeń połykania.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
