Jak wygląda neuropsychologiczna diagnoza pacjenta po śpiączce?
Wybudzenie ze śpiączki to nie koniec drogi pacjenta do funkcjonowania, a początek walki o nie, ponieważ pacjent, który otwiera oczy po tygodniach lub miesiącach braku kontaktu ze światem, nie wraca w prosty sposób do stanu sprzed urazu czy choroby. Taki powrót do świadomości po śpiączce to jeden z najbardziej złożonych procesów klinicznych we współczesnej medycynie, który z perspektywy neuropsychologii jest początkiem precyzyjnej diagnostyki neuropsychologicznej, która ma wskazać, jakie funkcje mózgu zostały zachowane, a które uległy uszkodzeniu oraz jakie są realne możliwości rehabilitacji.
Jak diagnozuje się pacjenta po śpiączce?
Śpiączka jest skomplikowanym stanem klinicznym, który nie jest jednorodny i u każdego pacjenta może przebiegać inaczej, zaburzając i zachowując różne funkcje. Natomiast po jej ustąpieniu pacjent może przejść bądź w stan wegetatywny, kiedy to nie ma oznak świadomego kontaktu bądź też w stan minimalnej świadomości, kiedy to pojawiają się niespójne, ale powtarzalne reakcje na bodźce. Diagnostyka neuropsychologiczna rozpoczyna się od długotrwałej obserwacji klinicznej, podczas której oceniane są spontaniczne ruchy, reakcje na bodźce jak dźwięk, światło czy ból, jak również zdolność do utrzymywania wzroku na obiekcie czy wykonywania prostych poleceń. Specjalista korzysta tu z ustrukturyzowanych skali, np. CRS-R czyli Coma Recovery Scale–Revised. Umożliwiają one różnicowanie głębokich zaburzeń świadomości i monitorowanie w czasie chociażby minimalnych postępów. Równolegle z obserwacją prowadzone są wywiad kliniczny i analiza dokumentacji z udziałem rodziny i personelu medycznego, który zajmuje się pacjentem. Neuropsycholog diagnoza analizuje przyczynę śpiączki – czy był to uraz czaszkowo-mózgowy, niedotlenienie, udar mózgu czy infekcja, jak długo pacjent przebywał w takim stanie, jaki przebieg miało leczenie oraz jaki był wcześniejszy poziom funkcjonowania pacjenta. Są to kluczowe informacje, ponieważ profil deficytów np. po niedotlenieniu różni się od obrazu po urazach mechanicznych. Wykorzystując badania obrazowe w postaci tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego, specjalista może wstępnie zlokalizować obszary uszkodzeń, a to ukierunkowuje dalszą diagnostykę funkcjonalną.
Jak wygląda właściwa diagnoza neuropsychologiczna pacjenta po śpiączce?
Kiedy stan świadomości pacjenta zostanie ustabilizowany, możliwe jest przejście do klasycznego badania neuropsychologicznego, przy czym proces ten jest rozciągnięty w czasie i podzielony na etapy tak, aby nie przeciążać pacjenta. Wówczas oceniane są takie obszary, jak uwaga i tempo przetwarzania informacji, kiedy to bada się, czy pacjent potrafi skupić uwagę na zadaniu, jak długo ją utrzymuje oraz jak szybko reaguje, pamięć, zarówno ta bezpośrednia, jak i odroczona, z rozróżnieniem pamięci werbalnej i wzrokowej, funkcje wykonawcze, a więc planowanie, powstrzymywanie reakcji oraz elastyczność poznawczą, a także język, czyli rozumienie poleceń, płynność wypowiedzi, nazywanie, powtarzanie. Oceniana jest również zdolność wykonywania złożonych ruchów oraz rozpoznawania bodźców wzrokowych, czyli praksja i percepcja. Są to narzędzia możliwe do wykorzystania przez specjalistę, jednak testy są zawsze dobierane indywidualnie. Przykładowo u pacjentów z ciężkimi deficytami stosuje się zadania o bardzo niskim progu trudności, często wykorzystujące materiał obrazowy lub reakcje niewerbalne.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Jakie są problemy typowe dla pacjentów po śpiączce?
Obraz kliniczny po śpiączce jest bardzo specyficzny, a częste są zaburzenia pamięci świeżej, dezorientacja co do czasu i miejsca oraz znaczne spowolnienie psychoruchowe. U części chorych z kolei występują zaburzenia zachowania przejawiające się impulsywnością, drażliwością czy apatią, co niestety utrudnia zarówno samo badanie, jak i rehabilitację. Szczególnie trudne jest odseparowanie i rozpoznanie rzeczywistych deficytów poznawczych, w opozycji do ograniczeń, które są następstwem zmęczenia, bólu czy depresji reaktywnej.
Dlaczego diagnoza neuropsychologiczna po śpiączce jest tak ważna?
Diagnoza i terapia neuropsychologiczna po śpiączce ma pomóc w zaplanowaniu spersonalizowanego programu rehabilitacji, kiedy to w oparciu o profil funkcjonowania poznawczego określa się realistyczne, możliwe do osiągnięcia cele terapeutyczne. Wśród tych celów mogą być takie, jak poprawa koncentracji, trening pamięci oraz nauka kompensacyjnych strategii radzenia sobie z deficytami. Wyniki takiej diagnozy neuropsychologicznej pomagają także bliskim pacjenta, ponieważ wyjaśniają, dlaczego i skąd biorą się zmiany osobowości i jakie są rzeczywiste rokowania. Podkreślić trzeba, że diagnostyka neuropsychologiczna nie jest jednorazowym blokiem badań, a dynamicznym procesem, który powtarzany jest w czasie całego procesu rehabilitacji po śpiączce. Wykonuje się ją co kilka tygodni bądź miesięcy – w zależności od stanu pacjenta i w oparciu o monitorowanie jego postępów. Wówczas możliwe jest modyfikowanie planu terapii do aktualnych potrzeb i możliwości. Mózg jest bardzo plastyczny, dlatego też zaburzenia zaobserwowane bezpośrednio po wybudzeniu mogą ulec znacznemu zmniejszeniu w ciągu kolejnych miesięcy pracy z pacjentem.
Neuropsychologiczna diagnoza pacjenta po śpiączce jest procesem złożonym, wieloaspektowym i obejmuje obserwację kliniczną, analizę dokumentacji, wywiad oraz precyzyjnie dobrane badania funkcji poznawczych, a jej rolą jest nie tylko rozpoznanie deficytów, ale przede wszystkim stworzenie fundamentu dla skutecznej rehabilitacji, jak i zrozumienia przez rodzinę nowej sytuacji życiowej pacjenta.
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
