Złamanie kręgosłupa – co to właściwie znaczy?
Termin „złamanie kręgosłupa” jest najczęściej utożsamiane z bardzo poważnym urazem, którego efektem jest trwała niepełnosprawność, przez co budzi silne emocje. Jednak w praktyce nie chodzi jedynie o tego typu skrajne przypadki, a określenia złamanie kręgosłupa używa się w stosunku do różnych typów uszkodzeń struktur kostnych kręgów, które obejmują zarówno te wieloodłamowe, niosące ze sobą ryzyko uszkodzenia rdzenia kręgowego, jak i te relatywnie stabilne złamania kompresyjne. Zatem istotne jest tu zrozumienie czym jest stan określany jako złamanie kręgosłupa i jakie niesie ze sobą konsekwencje, możliwości leczenia w przypadku danego pacjenta.
Jaki związek ma budowa kręgosłupa z ryzykiem urazów?
Ludzki kręgosłup złożony jest z 33 do 34 kręgów, które ułożone są w pięciu odcinkach – szyjnym, piersiowym, lędźwiowym, krzyżowym i guzicznym. Zadaniem każdego z kręgów jest podpora i ochrona, polegające na stabilizacji ciała i zabezpieczeniu rdzenia kręgowego, który przebiega w kanale kręgowym. Stabilność kręgosłupa zapewniają struktury kostne kręgów, krążki międzykręgowe, które działają jak amortyzatory, więzadła i mięśnie stabilizujące, jak również układ nerwowy kontrolujący napięcie mięśniowe. W przypadku kręgosłupa, określenie złamanie oznacza naruszenie ciągłości kości kręgosłupa. Jednak jego znaczenie i zagrożenia, jakie ze sobą niesie taki uraz zależą tu od lokalizacji urazu oraz stopnia destabilizacji całej struktury.
Czym jest złamanie kręgosłupa i jakie są jego typy?
Złamanie kręgosłupa stanowi uszkodzenie jednej bądź kilku części kręgu, powstające w efekcie oddziaływania siły, która przekracza wytrzymałość kości. Taki uraz może przy tym dotyczyć zarówno trzonu kręgu, łuku kręgowego, jak i wyrostków kolczystych lub struktur stawowych. Co ważne, nie każde złamanie kręgosłupa oznacza automatycznie uszkodzenie rdzenia kręgowego, a w wielu przypadkach ma ono stabilny charakter, nie powodując zaburzenia u pacjenta sprawności neurologicznej. Istotne znaczenie ma tu finalnie ocena, czy miało miejsce przemieszczenie fragmentów kostnych oraz zaburzenie osi kręgosłupa. A ponieważ urazy w postaci złamania mogą być różne, o różnej rozległości i w różnych miejscach, to wyróżnić można ich kilka podstawowych rodzajów, jako kryterium przyjmując mechanizm powstania, jak również stopień zagrożenia dla struktur nerwowych. Można mówić o tzw. złamaniu kompresyjnym kręgosłupa, które ma formę spłaszczenia trzonu kręgu i jest często związane z osteoporozą, o złamaniu wybuchowym, które powstaje w wyniku silnego urazu osiowego, złamaniu zgięciowo-dystrakcyjnym, które wynika z gwałtownego zgięcia tułowia oraz złamaniu zwichnięciowym, które połączone jest z przemieszczeniem kręgów względem siebie. Każdy z wymienionych typów złamań kręgosłupa wymaga indywidualnej oceny stabilności oraz ryzyka powikłań neurologicznych, które będą stanowiły podstawę do zaplanowania i wdrożenia odpowiedniej terapii.
Jakie są najczęstsze przyczyny złamań kręgosłupa?
Urazy kręgosłupa mogą mieć zróżnicowany charakter – bądź to nagły, bądź też mogą się rozwijać stopniowo na skutek osłabienia kości. Wśród najczęstszych przyczyn należy wymienić wypadki komunikacyjne, upadki z wysokości, urazy sportowe, osteoporozę, jak również choroby nowotworowe, które osłabiają strukturę kostną. Przykładowo, u osób starszych nawet niewielki uraz może doprowadzić do złamania kompresyjnego, umiejscowionego najczęściej w odcinku piersiowym i lędźwiowym.
Jakie są objawy złamania kręgosłupa i jak się ten uraz diagnozuje?
Tak jak i same złamania są różne, tak i objawy takich urazów mogą być bardzo zróżnicowane. W cięższych przypadkach pojawia się silny ból, w połączeniu z ograniczeniem ruchomości oraz objawami neurologicznymi w postaci drętwienia kończyn czy zaburzenia czucia. Natomiast w łagodniejszych przypadkach takie objawy mogą być bardzo subtelne, przypominając nawet zwykłe przeciążenie mięśni. Najbardziej typowe oznaki tego, że doszło do złamania kręgosłupa to miejscowy ból nasilający się przy ruchu, sztywność pleców, trudności z utrzymaniem pionowej postawy, jak również w niektórych przypadkach osłabienie mięśni lub zaburzenia równowagi. Ponieważ nie ma jednego wzorca w przypadku przyczyn i objawów złamań kręgosłupa, to każdy jego uraz powinien być oceniony przez specjalistę, nawet jeśli początkowo wydaje się być niegroźny.
Podstawą w diagnostyce złamań kręgosłupa są badania obrazowe, w pierwszej kolejności zaś najczęściej wykonywane jest zdjęcie rentgenowskie, w oparciu o które można ocenić ustawienie kręgów i wychwycić ich ewentualne deformacje. Natomiast w przypadku złamań bardziej złożonych stosuje się tomografię komputerową bądź rezonans magnetyczny. To ostatnie z badań obrazowych ma szczególne znaczenie przy poważnych urazach, ponieważ umożliwia ocenę stanu rdzenia kręgowego, więzadeł stabilizujących, a także tkanek miękkich otaczających kręgosłup. Przeprowadzenie dokładnej diagnostyki pozwala określić, czy złamanie jest stabilne i czy wymaga leczenia operacyjnego.
Jak leczy się złamania kręgosłupa?
Sposób leczenia złamania kręgosłupa zależy od jego rodzaju, miejsca złamania, ale także od ogólnego stanu pacjenta. W wielu przypadkach wprowadza się leczenie zachowawcze, polegające na noszeniu gorsetu ortopedycznego, ograniczeniu aktywności fizycznej, a także wdrożeniu fizjoterapii ukierunkowanej na stabilizację kręgosłupa. W przypadku braku stabilności kręgosłupa po urazie bądź gdy dochodzą objawy neurologiczne, niezbędna może się okazać operacja, której zadaniem jest przywrócenie stabilizacji kręgów za pomocą śrub i implantów.
Kolejnym etapem leczenia złamań kręgosłupa, jest okres rekonwalescencji, który najczęściej jest długotrwały i wymaga cierpliwości, jak również indywidualnego podejścia, przy czym najważniejszą rolę odgrywają tu działania stopniowo wzmacniające mięsnie głębokie, a także nauka prawidłowych wzorców ruchowych. W ramach działań rehabilitacyjnych kręgosłupa wprowadzane są ćwiczenia stabilizacyjne, trening równowagi i koordynacji, nauka ergonomii codziennych czynności oraz kontrolowana aktywność fizyczna. Warto podkreślić, że indywidualnie dobrana, fachowo i systematycznie prowadzona terapia umożliwia wielu pacjentom powrót do normalnego funkcjonowania.
Sam fakt, że ktoś doznał złamania kręgosłupa nie oznacza od razu trwałego kalectwa, ponieważ nie każdy taki przypadek powoduje trwałe powikłania. Współczesna diagnostyka i leczenie umożliwiają skuteczne stabilizowanie wielu urazów i pozwalają minimalizować ryzyko uszkodzeń neurologicznych, ale najważniejsza jest tu szybka i trafna diagnoza, właściwie dobrana terapia oraz świadomie prowadzona rehabilitacja po złamaniu kręgosłupa.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami