Integracja sensoryczna u dorosłych po uszkodzeniu mózgu
Integracja sensoryczna jest procesem odbierania, rozpoznawania i organizowania przez mózg informacji, które pozyskiwane są za pomocą zmysłów. Mowa tu o dotyku, czuciu głębokim, czuciu przedsionkowym odpowiedzialnym za równowagę i ruch, jak również wzroku, słuchu oraz informacjach z wnętrza ciała. Koncepcja ta powstała w kontekście dzieci, jednak jej zasady mają ważne zastosowanie także u dorosłych po urazach mózgu, takich jak udar mózgu, urazy czaszkowo-mózgowe, zakażenia czy niedotlenienia. Co więc wiadomo o zaburzeniach integracji sensorycznej u dorosłych z praktyki klinicznej i badań, a jakie przekonania są błędne lub nadmiernie uproszczone?
Czym jest integracja sensoryczna i dlaczego jest tak istotna?
Integracja sensoryczna oznacza zdolność mózgu do łączenia danych z różnych systemów zmysłowych, dzięki czemu człowiek może zaplanować i wykonać reakcje adaptacyjne, jak chwyt przedmiotu, utrzymanie równowagi, regulacja napięcia mięśniowego czy koncentracja. Pojawia się pytanie, dlaczego urazy mózgu zaburzają integrację sensoryczną? Otóż ogniskowe uszkodzenia kory, sieci podkorowych, móżdżku czy też uszkodzenie połączeń neuronalnych mogą zaburzyć przetwarzanie sensoryczne, integrację informacji i reakcje, prowadząc do nadwrażliwości, niedowrażliwości czy zaburzeń koordynacji. Na szczęście mózg posiada wyjątkową cechę, którą jest neuroplastyczność. Oznacza to, że nawet dorosły mózg po urazie czy udarze mózgu ma zdolność adaptacji i odbudowy, natomiast terapia ukierunkowana na sensorykę może wspierać reorganizację funkcji. Warto jednak pamiętać, że efekty będą zależały od rodzaju uszkodzenia, czasu, jaki upłynął od urazu oraz intensywności interwencji.
Jakie zaburzenia sensoryczne mogą występować u dorosłych po uszkodzeniu mózgu?
Przede wszystkim może pojawić się nadwrażliwość lub awersja sensoryczna, przejawiające się zbyt silnymi reakcjami na dotyk, hałas czy światło. Może też być odwrotnie, gdy pojawi się niedowrażliwość czyli osłabione odczuwanie – dotyku, bólu czy pozycji kończyn. Taki stan niesie niebezpieczeństwo używania dużej siły przy manipulacji przedmiotami lub do nieświadomości uszkodzeń takich, jak nawet oparzenia. Z uszkodzeniami mózgu mogą wiązać się także zaburzenia propriocepcji objawiające się np. niepewnością pozycji kończyn, problemami z równowagą i koordynacją. Z kolei zawroty, niestabilność i strach przy wykonywaniu ruchów to objaw zaburzeń przedsionkowych, a trudności w integrowaniu sygnałów wzrokowych i dotykowych – zaburzeń multisensorycznych. Zaburzeniem integracji sensorycznej u dorosłych po uszkodzeniu mózgu mogą być również problemy z regulacją uwagi i emocji na skutek sensorycznego przeciążenia, objawiające się np. drażliwością, lękiem czy obniżeniem koncentracji.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Jak profesjonalnie rozpoznaje się zaburzenia integracji sensorycznej u dorosłego?
W pierwszej kolejności u osoby dorosłej po urazie bądź udarze mózgu należy przeprowadzić wywiad kliniczny, poznając dokładną historię urazu, sposób funkcjonowania przed nim, jak również aktualne objawy oraz sytuacje je wyzwalające. Prowadzona jest również obserwacja funkcjonalna w oparciu o czynności dnia codziennego i reakcje sensoryczne w kontekście realnych zadań. Przeprowadza się także różnego typu testy kliniczne, jednak nie opracowano testów analogicznych do tych dedykowanych dzieciom z zaburzeniami SI. Zamiast tego wykorzystuje się kombinację różnych narzędzi, jak ocena neurologiczna, skale równowagi, testy propriocepcji, ocena czucia dotyku, badania przedsionkowe oraz narzędzi do oceny funkcji wykonawczych i uwagi. Taka ocena powinna być wielospecjalistyczna, wykonana z udziałem m.in. neurologa, fizjoterapeuty, terapeuty zajęciowego, neuropsychologa czy logopedy.
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Jakie rodzaje interwencji pomagają dorosłym z zaburzeniami SI?
W oparciu o zasady neurorehabilitacji oraz praktykę kliniczną stosuje się różne podejścia i metody do pacjentów dorosłych z zaburzeniami integracji sensorycznej po urazach i udarach mózgu. W pierwszej kolejności prowadzona jest terapia integracji sensorycznej adaptowana dla dorosłych z metod stosowanych u dzieci. Zawiera ona elementy pracy nad modulacją sensoryczną, poprzez eksperymentowanie z bodźcami, stopniowe przyzwyczajanie, ćwiczenia przedsionkowe czy proprioceptywne. Ważne jednak, aby taką terapię prowadzili przeszkoleni terapeuci, którzy będą ją dostosowywali do ryzyka medycznego związanego z uszkodzeniem mózgu, jak chociażby zawroty głowy. Przydatną formą pracy z takim pacjentem jest również terapia zajęciowa z modyfikacją bodźców sensorycznych, a także techniki kompensacyjne i adaptacje środowiskowe. W ramach zajęć fizjoterapeutycznych pacjent wykonuje natomiast ćwiczenia proprioceptywne i przedsionkowe, pracując nad poprawą równowagi i koordynacji. Możliwe jest także terapeutyczne wykorzystanie bodźców proprioceptywnych i głębokiego nacisku, które może chwilowo uspokajać i poprawiać funkcję u osób z nadmierną pobudliwością sensoryczną. W przypadku dorosłych z zaburzeniami SI wprowadza się też często trening funkcjonalny i zadaniowy polegający na praktycznym funkcjonowaniu w realnych kontekstach, jak zakupy czy gotowanie, jednak pod kontrolą terapeuty i ze stopniowym zwiększaniem liczby i intensywności bodźców. Jeśli zaś zaburzeniom SI towarzyszą także zaburzenia uwagi, lęk czy zaburzenia nastroju, to wskazane jest uczestniczenie w terapiach kognitywnych i behawioralnych, które uczą, jak radzić sobie z przeciążeniem. Niekiedy zdarza się również tak, że konieczne jest włączenie farmakoterapii. Ma to uzasadnienie wówczas, gdy zaburzeniom integracji sensorycznej związanej z urazem mózgu towarzyszą dodatkowo zaburzenia nastroju czy uwagi bądź reakcje sensoryczne mają charakter neuropatyczny. I jeszcze jedna pomocna kwestia – modyfikacje środowiska i edukacja opiekunów, umożliwiające np. planowanie przewidywalnych, a przy tym mniej drażniących środowisk oraz stosowanie technik deeskalacji sensorycznej.
Niewątpliwie uszkodzenie mózgu może powodować znaczące zaburzenia przetwarzania sensorycznego, ponieważ uszkodzenia neurologiczne wpływają na sensoryczne funkcje i ich integrację. Objawy przy tym nie muszą być wcale wyraźne, a jednak mogą wywierać wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Terapia sensoryczna powinna być zawsze dostosowana indywidualnie i prowadzona w kontekście funkcji, ponieważ takie połączenie daje najlepsze efekty. Skuteczność terapii zależy jednak od lokalizacji i rozległości uszkodzenia, czasu od urazu, współistniejących deficytów oraz motywacji i wsparcia środowiskowego. Właściwe podejście rehabilitacyjne jest tu bardzo istotne, ponieważ integracja sensoryczna u dorosłych po uszkodzeniu mózgu jest realnym objawem klinicznym, który wpływa na ich funkcjonowanie i jakość życia.
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
