Depresja i emocjonalne skutki udaru – jak je rozpoznać i wspierać pacjenta?
Udar mózgu jako jeden z najczęstszych powodów trwałej niepełnosprawności u osób dorosłych, nie oznacza jedynie problemów z poruszaniem się, komunikacją ze względu na zaburzenia mowy czy zaburzeń pamięci. Dla dużej grupy pacjentów to zmiany emocjonalne i depresja związane z udarem mózgu i jego skutkami stanowią największą barierę w powrocie do aktywnego życia. Zaburzenia nastroju po udarze mózgu mają złożone podłoże biologiczne i psychologiczne. Ich wczesne rozpoznanie jest zaś jednym z kluczowych elementów skutecznej rehabilitacji.
Czym jest depresja poudarowa?
Depresja poudarowa to nie tylko naturalna reakcja na chorobę i wynikające z niej obniżenie nastroju. U części chorych może się rozwijać w wyniku bezpośredniego uszkodzenia struktur mózgowych, które odpowiadają za regulację emocji – np. kory przedczołowej czy układu limbicznego. Zachodzące wówczas zmiany o podłożu neurochemicznym, zwłaszcza w zakresie serotoniny i noradrenaliny, powodują obniżenie nastroju niezależnie od sytuacji życiowej pacjenta. Szacuje się, że objawy depresyjne mogą występować nawet u połowy osób po udarze, a ich pojawienie może nastąpić nie tylko bezpośrednio po nim, ale i po wielu miesiącach, gdy wsparcie otoczenia stopniowo słabnie.
Depresja po udarze mózgu daje objawy, które można łatwo przeoczyć, dlatego jej rozpoznanie bywa trudne. Jej symptomy często nakładają się na skutki neurologiczne incydentu, jednak oprócz typowych dla depresji objawów, czyli smutku, utraty zainteresowań czy obniżonej samooceny, mogą wystąpić także takie objawy, jak wyraźne spowolnienie psychoruchowe, wysoka drażliwość i napady złości, wycofanie społeczne, brak motywacji do rehabilitacji, zaburzenia snu i apetytu oraz płaczliwość nieadekwatna do sytuacji. Co więcej, wielu chorych nie potrafi jasno nazwać swojego stanu, który postrzegany jest przez otoczenie jako zniechęcenie. Dlatego też ważne jest odróżnienie depresji poudarowej i apatii poudarowej, która także oznacza bierność pacjenta, jednak jej mechanizmy neurobiologiczne są zupełnie inne.
Jakie skutki emocjonalne poza depresją pociąga za sobą udar mózgu?
Udar może prowadzić także do innych zaburzeń emocjonalnych niż depresja poudarowa objawy. Często spotyka się tzw. labilność emocjonalną, którą określa się jako zespół patologicznego śmiechu i płaczu. Przejawia się to tym, że pacjent reaguje intensywnymi wybuchami emocji, nieadekwatnymi do sytuacji, a to może być dla niego źródłem wstydu i izolacji społecznej. Niektórzy chorzy doświadczają także stanów lękowych bądź nadmiernie zamartwiają się zdrowiem.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Dlaczego diagnoza zaburzeń emocjonalnych po udarze mózgu jest tak ważna?
Brak rozpoznania depresji poudarowej, a w rezultacie – brak jej leczenia, prowadzi do poważnych konsekwencji dla przebiegu całego procesu powrotu do sprawności i samodzielności. Obniżony nastrój zmniejsza bowiem zaangażowanie w rehabilitację, spowalnia także procesy uczenia się nowych strategii kompensacyjnych, a także przekłada się na obniżenie jakości życia. Pacjenci z nieleczoną depresją po udarze mają też gorsze rokowania funkcjonalne i wyższe ryzyko nawrotu udaru.
Standardem powinno być zatem systematyczne monitorowanie stanu emocjonalnego po udarze mózgu chorego z wykorzystaniem skali przesiewowych, dostosowanych do możliwości poznawczych pacjenta.
Jak można wspierać pacjenta z depresją poudarową?
Wsparcie emocjonalne chorego po udarze mózgu musi mieć przede wszystkim holistyczny, kompleksowy charakter i przebiegać długofalowo. Podstawą jest tu zwłaszcza psychoedukacja, czyli wyjaśnienie pacjentowi i jego rodzinie, że zmiany nastroju są częścią choroby, a nie oznaką słabości charakteru. Skuteczne działania wobec pacjenta z depresją po udarze to m.in. psychoterapia wspierająca lub poznawczo-behawioralna, farmakoterapia, szczególnie w przypadkach umiarkowanej i ciężkiej depresji, aktywne włączanie pacjenta w proces decyzyjny, co zwiększa jego poczucie kontroli nad procesem zdrowienia i własnym życiem, a także tworzenie realistycznych celów rehabilitacyjnych, zapobiegając w ten sposób poczuciu porażki oraz angażowanie rodziny i uczenie jej, jak reagować na zmiany emocjonalne bez oceniania i presji. Tym bardziej, że to właśnie najbliżsi odgrywają kluczową rolę w obserwacji pierwszych objawów depresji, a zauważone przez nich oznaki, jak zmniejszona inicjatywa, rezygnacja z kontaktów czy narastający pesymizm powinny skłaniać do konsultacji ze specjalistą. Również sam zespół terapeutyczny powinien traktować zdrowie psychiczne na równi z usprawnianiem ruchowym. Bez motywacji i dobrostanu emocjonalnego bowiem nie da się osiągnąć długoterminowych efektów leczenia.
Depresja po udarze niedokrwiennym czy krwotocznym, jak i inne zaburzenia emocjonalne są częste, jednak ciągle zbyt rzadko diagnozowane. Tymczasem mają one realny, biologiczny wymiar i wymagają profesjonalnego podejścia, dlatego ich wczesne rozpoznanie, właściwe leczenie oraz systematyczne wsparcie emocjonalne pozwalają nie tylko poprawić nastrój pacjenta, ale także zwiększają jego szanse na odzyskanie samodzielności i poprawę jakości życia.
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
