Epilepsja a rehabilitacja – co warto wiedzieć?
Epilepsja czyli padaczka to jedna z najczęściej występujących i najstarszych znanych ludzkości chorób neurologicznych. Charakterystyczne są dla niej przejściowe, ale nagłe wyładowania bioelektryczne w komórkach nerwowych mózgu, co właśnie wywołuje napady padaczkowe. Jeszcze nie tak dawno panowało przekonanie, że osoby z padaczką nie powinny podejmować wysiłku fizycznego i powinny się oszczędzać, bo bardziej intensywna aktywność fizyczna, zmęczenie czy stymulacja sensoryczna mogą wywołać napad. To natomiast powodowało, że osoby chore były odsuwane także od rehabilitacji. Tymczasem współczesna neurologia czy medycyna fizykalna całkowicie ten mit obalają, podkreślając, że rehabilitacja osób z epilepsją jest nie tylko bezpieczna, ale wręcz fundamentalna jeśli chodzi o terapię niefarmakologiczną, a właściwie zaplanowany ruch i fizjoterapia, w połączeniu z treningami neurobiologicznymi wykazują bezpośrednie działanie neuroprotekcyjne i wspierają kontrolę napadów, poprawiając także stan psychiczny pacjenta oraz niwelując skutki uboczne przyjmowanych leków przeciwpadaczkowych.
Jak wysiłek fizyczny wpływa na mózg pacjenta z padaczką?
Podstawą zrozumienia tego, że rehabilitacja ruchowa sprzyja pacjentowi z padaczką, a nie mu szkodzi wymaga w pierwszej kolejności wytłumaczenia, że wysiłek wcale nie jest czynnikiem prowokującym ataki padaczki. Badania elektroencefalograficzne (EEG) prowadzone podczas kontrolowanego wysiłku fizycznego przyniosły bowiem zaskakujące wnioski.
Przede wszystkim w czasie systematycznej aktywności fizycznej o umiarkowanym nasileniu, mózg wykazuje zmiany w stężeniu neuroprzekaźników. Zwiększa się synteza kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), będącego głównym związkiem hamującym w ośrodkowym układzie nerwowym, a ponieważ napad padaczkowy to efekt zaburzenia równowagi między pobudzaniem poprzez glutaminian a hamowaniem poprzez GABA, to wzrost poziomu tego drugiego naturalnie stabilizuje elektrycznie korę mózgową.
Podczas rzeczywistego wysiłku fizycznego przyspieszonemu oddechowi towarzyszy także produkcja przez mięśnie kwasu mlekowego i dwutlenku węgla, a organizm wchodzi w stan kontrolowanej kwasicy metabolicznej o działaniu przeciwdrgawkowym. Zjawisko to zabezpiecza mózg przed patologicznymi wyładowaniami w trakcie treningu.
Jakie są cele rehabilitacji osób z epilepsją?
Cele rehabilitacji w padaczce są zróżnicowane i zależą przede wszystkim od tego, czy mowa o epilepsji jako chorobie samodzielnej, czy też jako objawie innego, głębszego uszkodzenia mózgu, który miał miejsce chociażby w związku z udarem czy urazem czaszkowo-mózgowym. Jeśli zatem padaczka towarzyszy innym deficytom neurologicznym, wówczas priorytetem jest rehabilitacja ruchowa, a zadaniem fizjoterapeuty jest odtworzenie funkcji ruchowych za pomocą metod neurorozwojowych, jednocześnie monitorując stan pacjenta pod kątem gotowości drgawkowej. Wybór technik fizjoterapeutycznych musi eliminować bodźce skrajnie bolesne lub stresujące, ponieważ mogłyby one potencjalnie wywołać rzut choroby.
Inną kwestią jest przeciwdziałanie skutkom ubocznym farmakoterapii, ponieważ długotrwałe przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych, szczególnie tych starszej generacji, pociąga za sobą poważne konsekwencje dla układu ruchu i metabolizmu. Wówczas właśnie zadaniem rehabilitacji jest minimalizowanie tych następstw. A z czym można się spotkać przy padaczce? Leki przeciwpadaczkowe zaburzają metabolizm witaminy D oraz wapnia, zatem trening oporowy oraz ćwiczenia z obciążeniem własnego ciała są kluczowe, by utrzymać gęstość mineralną kości i zapobiegać złamaniom, przeciwdziałając w ten sposób osteoporozie i osteopenii. Niebezpiecznym następstwem mogą też być zaburzenia równowagi i koordynacji, ponieważ niektóre typy leków, jak np. karbamazepina, mogą powodować niezborność ruchów i wywoływać zawroty głowy. Wdraża się w takiej sytuacji restrykcyjny trening równowagi na platformach stabilometrycznych, ale także ćwiczenia propriocepcji i koordynacji wzrokowo-ruchowej. Leki mogą również spowalniać metabolizm co przekłada się na przyrost masy ciała i osłabienie mięśni, zatem regularny trening aerobowy pomaga kontrolować wagę i przeciwdziała wiotkości mięśniowej.
Nowoczesnym i bardzo ciekawym aspektem jest biofeedback wraz z neurorehabilitacją poznawczą. Polega on na tym, że pacjent obserwuje na ekranie monitora wizualizację pracy swojego mózgu, ucząc się świadomej kontroli i wzmacniania pożądanych częstotliwości fal mózgowych, a wyciszania fal patologicznych. Regularny trening Biofeedback potrafi u wybranych chorych znacząco zmniejszyć częstotliwość napadów i poprawić koncentrację uwagi.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Skontaktuj się z nami
Jakie są zasady bezpieczeństwa przy rehabilitacji chorych na padaczkę?
Bezpieczeństwo pacjenta z padaczką w trakcie rehabilitacji oparte jest na eliminacji znanych czynników ryzyka wystąpienia napadu oraz przygotowaniu personelu na wypadek, gdyby jednak do niego doszło. Bezwzględnie należy wyeliminować z działań rehabilitacyjnych stymulację fotogenną, ponieważ wielu pacjentów z padaczką reaguje na błyski, a przy laseroterapii zachować szczególną ostrożność i stosować okulary ochronne. Niebezpieczne jest również przegrzanie organizmu, ponieważ temperatura ciała obniża próg drgawkowy. Zatem osoby z padaczką nie powinny korzystać z zabiegów ciepłolecznictwa, w tym sauny. Trening nie może też powodować, że pacjent zostanie doprowadzony do stanu wycieńczenia, zatem fizjoterapeuta musi zaplanować sesję z uwzględnieniem odpowiednich przerw na odpoczynek.
Epilepsja nie jest już wskazaniem do zamknięcia pacjenta pod przysłowiowym kloszem, ponieważ współczesna wiedza medyczna pokazuje, że rehabilitacja oparta na umiarkowanej aktywności fizycznej podnosi próg drgawkowy i stabilizuje bioelektryczną czynność mózgu. Prawidłowo prowadzona rehabilitacja pozwala więc osobom z padaczką odzyskać kontrolę nad własnym ciałem i znacznie poprawić komfort codziennego życia.
Co mówią o nas nasi Pacjenci?
Zachęcamy także do zapoznania się z historiami naszych Pacjentów Historie pacjentów – Comfort Life
